Duurzaamheid in de lerarenopleiding: wat blijft er écht hangen?

Leestijd: ± 6 minuten

Klimaatverandering, mensenrechten, wereldburgerschap, duurzame voeding... Duurzaamheid krijgt steeds meer aandacht in het onderwijs. Maar hoe bereiden lerarenopleidingen toekomstige leerkrachten daarop voor? En komt wat lerarenopleiders willen meegeven ook effectief aan bij studenten?

Een masterproef van Mariska Vanherck zocht het uit door lerarenopleiders en studenten uit verschillende Vlaamse lerarenopleidingen te bevragen. De conclusie: er is veel overlap tussen wat docenten willen bereiken en wat studenten onthouden, maar de stap naar de eigen klaspraktijk blijft moeilijk.

Studenten onthouden andere dingen dan hun docenten

Lerarenopleiders spreken vaak over brede thema's zoals systeemdenken, duurzaamheid of wereldburgerschap. Studenten herinneren zich vooral de concrete voorbeelden en activiteiten die daarbij horen.

Een docent denkt bijvoorbeeld aan globalisering of duurzame ontwikkeling. Studenten praten achteraf over kledinglabels, palmolie, vleesconsumptie of een bezoek aan een landbouwbedrijf.

Dat betekent niet dat de boodschap verloren gaat. Integendeel: de grote lijnen komen meestal wel aan, maar via tastbare voorbeelden die blijven hangen.

De docent maakt een wereld van verschil

Wat studenten het vaakst noemen als succesfactor? Niet het onderwerp, maar de lesgever.

Een enthousiaste docent die:

• gepassioneerd vertelt;
• vragen stelt;
• discussie uitlokt;
• inspeelt op de leefwereld van studenten;

kan de interesse sterk verhogen.

Opvallend: studenten benadrukken dit veel sterker dan de lerarenopleiders zelf. Voor hen blijkt de manier waarop lesgegeven wordt minstens even belangrijk als de inhoud van de les.

Actief leren werkt

Klassieke hoorcolleges maken minder indruk dan activiteiten waarbij studenten zelf aan de slag gaan.

Werkvormen die veel waardering kregen waren onder meer:

• simulaties en spellen;
• systeemdenken;
• brainwriting;
• excursies;
• praktijkopdrachten;
• werken rond authentieke situaties.
  

Ook keuzevrijheid blijkt belangrijk. Studenten zijn meer betrokken wanneer ze zelf thema's kunnen kiezen of opdrachten een eigen invulling mogen geven.

Bewustwording lukt, gedragsverandering minder

De praktijkvoorbeelden zetten studenten aan het denken. Ze geven aan dat ze:

• vaker nadenken over duurzame keuzes;
• kritischer kijken naar maatschappelijke vraagstukken;
• meer interesse hebben in duurzaamheid;
• informatie zelf verder opzoeken.
  

Sommigen noemen ook concrete veranderingen, zoals vaker carpoolen, bewuster omgaan met voeding of kiezen voor duurzamer vervoer.

Maar vaak blijft het bij bewustwording.

Studenten weten bijvoorbeeld dat minder vlees eten duurzamer is, maar geven tegelijk toe dat ze hun gedrag niet altijd aanpassen. De bekende kloof tussen weten en doen blijft dus bestaan. 

De grootste uitdaging: lesgeven over duurzaamheid

Misschien wel de belangrijkste bevinding van het onderzoek is dat studenten zich behoorlijk bekwaam voelen in duurzaamheidscompetenties, maar minder zeker zijn dat ze die later zelf kunnen overbrengen aan leerlingen.

Ze begrijpen de thema's, kunnen verbanden leggen en kritisch nadenken. Maar hoe maak je daar zelf een sterke les van? Dat vinden veel studenten moeilijker.

Volgens de onderzoeker ligt daar een belangrijke opdracht voor lerarenopleidingen: studenten niet alleen leren over duurzaamheid, maar hen ook laten oefenen met hoe ze duurzaamheid kunnen integreren in hun eigen lessen

Wat kunnen lerarenopleidingen meenemen?

De studie wijst op enkele ingrediënten die duurzaamheidseducatie sterker maken:

• enthousiaste docenten;
• actieve werkvormen;
• authentieke ervaringen;
• ruimte voor eigen keuzes;
• een duidelijke link met de toekomstige klaspraktijk.
  

Want uiteindelijk lijkt de belangrijkste vraag niet of toekomstige leerkrachten duurzaamheid belangrijk vinden. Dat doen ze meestal wel. De uitdaging is hoe ze die overtuiging later kunnen omzetten in krachtig onderwijs voor hun eigen leerlingen.

Meer weten?

Wil je meer weten over de onderzochte praktijkvoorbeelden, de ervaringen van studenten en lerarenopleiders, en de aanbevelingen voor lerarenopleidingen?

👉 Lees dan de volledige masterproef “De consistentie tussen de verwachtingen van lerarenopleiders en de perceptie van studenten binnen de context van duurzaamheidseducatie in Vlaamse lerarenopleidingen” van Mariska Vanherck. De studie biedt een boeiende inkijk in hoe toekomstige leerkrachten duurzaamheidseducatie ervaren, welke werkvormen hun interesse prikkelen en welke uitdagingen nog bestaan om duurzaamheid écht een plaats te geven in de klaspraktijk.