Leestijd: ± 5 minuten
Laptops in de klas. Digitale leerplatformen. Online oefeningen, video's en interactieve tools. De voorbije jaren hebben scholen stevig geïnvesteerd in ICT. Dankzij projecten zoals Digisprong beschikken steeds meer leerlingen en leerkrachten over digitale middelen.
Maar leidt meer technologie automatisch tot beter onderwijs?
De onderzoekers gingen voor hun masterproef in een Brusselse secundaire school na in welke mate leerkrachten klaar zijn om ICT effectief in te zetten in hun onderwijspraktijk. Daarbij gebruikten ze een theoretisch kader dat stelt dat succesvol ICT-gebruik afhankelijk is van vier cruciale bouwstenen: visie, deskundigheid, digitaal leermateriaal en infrastructuur. Daarnaast spelen ook leiderschap en samenwerking een belangrijke rol.
De centrale conclusie is helder: de school beschikt over technologie, maar de verschillende bouwstenen zijn nog niet voldoende met elkaar in evenwicht.
Meer technologie betekent niet automatisch beter onderwijs
Dat ICT een steeds grotere plaats inneemt in onderwijs, hoeft weinig uitleg. Digitale vaardigheden maken vandaag deel uit van de Vlaamse eindtermen en werden ondergebracht in de sleutelcompetentie Digitale competentie en mediawijsheid (SCDC). Die sleutelcompetentie verwacht dat leerlingen niet alleen digitale tools gebruiken, maar ook kritisch omgaan met informatie, computationeel denken ontwikkelen en mediawijs handelen.
Daarmee verschuift de uitdaging naar de klaspraktijk. Want uiteindelijk zijn het de leerkrachten die digitale technologie moeten omzetten in betekenisvolle leeractiviteiten.
De vraag die deze masterproef stelt, is daarom bijzonder relevant: zijn leerkrachten voldoende voorbereid om die digitale competenties ook effectief aan te leren?
Het Vier in Balans-model als meetlat
Om die vraag te beantwoorden, analyseerden de onderzoekers de school aan de hand van zes elementen:
- visie;
- deskundigheid;
- digitaal leermateriaal;
- ICT-infrastructuur;
- leiderschap;
- samenwerking.
De grootste vaststelling: een ICT-visie ontbreekt
Misschien wel de meest opvallende conclusie van het onderzoek heeft weinig met technologie zelf te maken.
De school beschikt wel over een algemene schoolvisie, maar niet over een duidelijke en gedragen visie rond ICT-gebruik. Verschillende leerkrachten geven tijdens de focusgroep expliciet aan dat het beleid hierin tekortschiet en dat er nood is aan duidelijke keuzes.
Dat blijkt een cruciale vaststelling. Volgens het Vier in Balans-model vormt visie immers de basis waarop alle andere elementen steunen. Zonder gezamenlijke richting wordt het moeilijk om keuzes te maken over opleidingen, software, samenwerking of didactische toepassingen.
Met andere woorden: als een school niet helder bepaalt waarom en waarvoor ze technologie inzet, blijft ICT vaak beperkt tot losse initiatieven van individuele leerkrachten.
Leerkrachten zijn niet onkundig, maar ook nog geen experts
De resultaten van de bevraging tonen een genuanceerd beeld. De deelnemende leerkrachten behalen gemiddeld het profiel van integrator. Dat betekent dat zij digitale technologie al op een creatieve manier inzetten en bereid zijn hun repertoire verder uit te bouwen.
Vooral op het vlak van digitale leermiddelen scoren zij relatief sterk. Ze vinden digitale materialen terug, passen ze aan en gebruiken ze ter ondersteuning van hun lessen. Ook professionele inzet en het gebruik van digitale technologie in de lespraktijk worden relatief positief beoordeeld.
Toch liggen de zwakste scores precies daar waar het uiteindelijk om draait: het versterken van digitale competenties bij leerlingen. Daarnaast scoren leerkrachten minder sterk op het bevorderen van zelfstandigheid bij leerlingen en op digitale evaluatiepraktijken.
Dat wijst erop dat technologie vooral gebruikt wordt als ondersteuning van bestaande lespraktijken, maar minder als hefboom voor diepgaand leren.
"We kennen maar een klein beetje van wat er allemaal mogelijk zou kunnen zijn."
Computationeel denken blijkt de grootste uitdaging
De onderzoekers besteedden bijzondere aandacht aan de drie bouwstenen van de sleutelcompetentie Digitale Competentie en Mediawijsheid.
Voor de eerste bouwsteen – digitale media gebruiken om te creëren, participeren en communiceren – zien leerkrachten nog groeikansen, maar ervaren ze de doelstellingen als relatief haalbaar.
Anders ligt het voor de tweede en derde bouwsteen:
- computationeel denken en handelen;
- verantwoord, kritisch en ethisch omgaan met digitale informatie.
Deze onderdelen worden door de deelnemers omschreven als zowel vernieuwend als uitdagend. Verschillende leerkrachten geven aan dat zij zich onvoldoende voorbereid voelen om deze competenties systematisch aan te leren.
Dat is opmerkelijk, zeker omdat net deze vaardigheden steeds belangrijker worden in een samenleving waarin artificiële intelligentie, algoritmes en online informatie een centrale rol spelen.
Iedereen gebruikt ICT, maar vaak op zijn eigen eiland
Veel leerkrachten maken gebruik van digitale toepassingen zoals:
- Smartschool;
- BookWidgets;
- YouTube;
- PowerPoint;
- VRT MAX;
- GeoGebra.
Toch blijkt die expertise nauwelijks gedeeld te worden. Er bestaat geen structureel kader waarin collega's van elkaar leren of samen digitale didactiek ontwikkelen. Leerkrachten geven zelf aan dat ze vaak niet weten welke tools hun collega's gebruiken.
Daar zit een belangrijke groeikans.
Onderzoek toont immers aan dat collegiale samenwerking een van de sterkste voorspellers is van succesvol ICT-gebruik in scholen.
Wat kunnen scholen hiervan leren?
De studie maakt duidelijk dat investeren in laptops of software slechts één deel van het verhaal is.
Succesvolle ICT-integratie vraagt ook:
- een duidelijke visie;
- gedeelde verwachtingen;
- gerichte professionalisering;
- tijd voor samenwerking;
- pedagogische ondersteuning.
Voor schoolteams betekent dit dat de vraag niet alleen moet zijn welke technologie gebruiken we, maar vooral waarom gebruiken we ze en hoe ondersteunen we elkaar daarin?
Tot slot: de echte uitdaging is niet technisch, maar pedagogisch
Deze masterproef doorprikt een hardnekkige mythe. De grootste hindernis voor digitale transformatie blijkt niet het ontbreken van toestellen of software te zijn.
De echte uitdaging ligt in het ontwikkelen van een gezamenlijke visie en het versterken van de deskundigheid van leerkrachten. Pas wanneer die elementen samenkomen, kan technologie meer worden dan een handig hulpmiddel en uitgroeien tot een hefboom voor leren.
Misschien is dat wel de belangrijkste vraag die deze studie oproept: als morgen alle technische problemen verdwenen zijn, weten we dan als school voldoende duidelijk wat we met ICT willen bereiken?
Meer weten?
Wil je meer weten over het Vier in Balans-model en de aanbevelingen voor scholen?
👉 Lees dan de volledige masterproef "Didactisch gebruik van ICT voor leren: vier in balans?" van Marie Vander Borght, Sam Cortvriend en Virginie Lemmens. De studie biedt een waardevolle inkijk in wat scholen nodig hebben om digitale competenties niet alleen te plannen, maar ook daadwerkelijk te realiseren
Nieuwsgierig geworden? Meld je school hier aan.
Wij werken samen met onderzoekende leerkrachten en schoolleiders. In een onderzoekend team krijg je als leerkracht de kans een schooljaar lang samen met student-leerkrachten en lerarenopleiders een praktijkprobleem aan te pakken. Ook schoolleiders kunnen met ons onderzoekend aan de slag. Goesting gekregen? Samen bouwen we aan jouw school van morgen!
Meld je school aan
Samen onderbouwen we jouw school van morgen
