Kan ChatGPT een les voorbereiden? Student-leraren zien kansen, maar vertrouwen blijft beperkt

Leestijd: ± 6 minuten

De opmars van ChatGPT in het onderwijs roept grote vragen op. Kan artificiële intelligentie lesvoorbereidingen maken? Bespaart dat tijd voor leerkrachten? En misschien de meest fundamentele vraag: hoe dicht komt een AI-systeem vandaag al bij het werk van een leraar?

In deze masterproef onderzocht Ine Thys hoe student-leraren kijken naar door ChatGPT gegenereerde lesvoorbereidingen voor het vak gedragswetenschappen. Daarbij kregen 22 student-leraren een AI-gecreëerde lesvoorbereiding voorgeschoteld, die ze kritisch analyseerden. Hun reacties leveren een genuanceerd beeld op: AI wordt gezien als een veelbelovende assistent, maar voorlopig zeker niet als een vervanger van de leerkracht. 

De discussie over AI is nog maar net begonnen

Sinds de lancering van ChatGPT eind 2022 is de belangstelling voor generatieve artificiële intelligentie explosief gestegen. Ook het onderwijs ontsnapt niet aan die evolutie.

Tegelijk blijft er veel onzekerheid bestaan. Sommige leerkrachten zien vooral kansen, anderen vrezen fouten, plagiaat of een afname van kritisch denken. De onderzoekster merkt op dat veel leraren vandaag nog onvoldoende kennis en vaardigheden hebben om AI doelgericht in te zetten. Daardoor blijft scepsis bestaan.

Deze studie wilde precies daarom nagaan hoe toekomstige leerkrachten de mogelijkheden én beperkingen van AI ervaren bij het ontwerpen van lessen.

Een eenvoudige vraag met een complex antwoord

Voor het onderzoek kregen de student-leraren een lesvoorbereiding die volledig door ChatGPT was opgesteld voor het vak gedragswetenschappen. Vervolgens schreven ze een kritische reflectie over de kwaliteit ervan.

Uit die analyse kwamen drie grote thema's naar voren:

• de meerwaarde van AI;
• de beperkingen van AI;
• de toekomst van AI binnen onderwijs.

Opvallend is dat de deelnemers ongeveer evenveel voordelen als nadelen benoemden.

Wat waarderen student-leraren aan AI?

1. AI biedt houvast

Het meest voorkomende voordeel is ondersteuning. AI wordt gezien als een hulpmiddel, assistent of leidraad bij het maken van een lesvoorbereiding. De technologie helpt om sneller tot een eerste versie te komen en neemt bepaalde voorbereidende taken over. Vooral het besparen van tijd wordt als een belangrijke meerwaarde gezien.

Student-leraren geven aan dat AI kan helpen bij:

• het opstellen van casussen;
• het aanpassen van moeilijkheidsgraden;
• het structureren van een les;
• het uitwerken van basisideeën.

De technologie creëert daardoor ruimte om meer aandacht te besteden aan begeleiding van leerlingen en verdere verfijning van lessen.

2. AI inspireert

Naast ondersteuning wordt AI vooral gewaardeerd als inspiratiebron. Bijvoorbeeld ChatGPT kan creatieve ideeën aanreiken wanneer de inspiratie even ontbreekt. AI wordt daarbij niet gezien als de maker van de les, maar als een denkpartner.

Sommigen gebruiken de gegenereerde voorstellen letterlijk als startpunt. Anderen zien ze vooral als een aanvulling op hun eigen denkproces. De boodschap is duidelijk: AI helpt om ideeën te genereren, maar de uiteindelijke keuzes blijven in handen van de leerkracht.

3. Een handige blauwdruk

De AI-lesvoorbereiding kan een basisstructuur bieden waarop verder gebouwd kan worden. Respondenten gebruiken termen als:

• blauwdruk;
• kader;
• startpunt;
• basisontwerp.

Voor beginnende leerkrachten kan zo'n structuur extra zekerheid bieden tijdens het voorbereiden van lessen.

4. Zelfs creativiteit wordt soms toegeschreven aan AI

Misschien wel de meest verrassende bevinding uit het onderzoek: bijna de helft van de respondenten schrijft bepaalde "menselijke" eigenschappen toe aan AI.

Deelnemers vermelden dat de gegenereerde lesvoorbereiding creativiteit, inzicht of aanpassingsvermogen lijkt te vertonen.  

Dat betekent niet dat zij AI menselijk vinden. Wel ervaren ze dat de output soms kwaliteiten bevat die vroeger uitsluitend met menselijke expertise werden geassocieerd.

Waar liggen volgens hen de grenzen?

Ondanks de positieve signalen formuleren de student-leraren ook stevige bedenkingen.

1. Het gevaar van gemakzucht

Een van de grootste zorgen heeft weinig met technologie te maken en veel met menselijk gedrag. Respondenten waarschuwen dat AI kan leiden tot gemakzucht. Wanneer een lesvoorbereiding snel beschikbaar is, bestaat het risico dat leraren die informatie zonder kritische controle overnemen.

Het probleem zit dus volgens hen niet enkel in de technologie, maar ook in de gebruiker. Wie AI inzet, moet kritisch blijven nadenken.

2. De lesvoorbereidingen blijven oppervlakkig

AI-lesvoorbereidingen zijn onvoldoende uitgewerkt om als eindproduct te dienen.

Volgens de student-leraren ontbreekt vaak:

• diepgang;
• verfijning;
• didactische nuance;
• aandacht voor specifieke leerlingengroepen;
• sterke visuele elementen.

Vooral binnen gedragswetenschappen ervaren deelnemers dat AI moeite heeft om complexe menselijke situaties voldoende genuanceerd te behandelen.

3. Een machine begrijpt mensen niet

Hierover bestaat volledige consensus: AI kan geen vervanging zijn voor een leerkracht.

AI beschikt niet over:

• empathie;
• emotionele intelligentie;
• relationele vaardigheden;
• inzicht in klasdynamieken;
• begrip van onverwachte situaties.

Juist die elementen worden als essentieel beschouwd in onderwijs en zeker binnen gedragswetenschappen.

4. Betrouwbaarheid blijft een probleem

Er blijven bezorgdheden bestaan over de correctheid van AI-output.

De deelnemers wijzen op risico's zoals:

• foutieve informatie;
• verouderde bronnen;
• eenzijdige perspectieven;
• verborgen vooroordelen;
• tegenstrijdige antwoorden.

Daarom benadrukken ze dat elke AI-output gecontroleerd moet worden voor gebruik in de klas.

5. Opvallend weinig bezorgdheid over privacy

In tegenstelling tot veel publieke discussies blijkt privacy geen dominant thema.

Wanneer het onderwerp wel ter sprake komt, gaat het vooral over:

• gevoelige leerlingengegevens;
• opslag van informatie;
• transparantie rond datagebruik. 

Wat betekent dit voor de toekomst?

Scholen kunnen AI niet negeren. Artificiële intelligentie is een blijver en onderwijs moet zich aanpassen aan die realiteit. Tegelijk zijn er duidelijke voorwaarden.

Voor leraren

Leerkrachten moeten:

• kritisch leren omgaan met AI;
• sterke prompts leren schrijven;
• output controleren op fouten;
• AI gebruiken als hulpmiddel, niet als vervanger.

Voor scholen

Scholen hebben een belangrijke opdracht:

• professionalisering organiseren;
• leraren ondersteunen;
• experimenteren mogelijk maken;
• duidelijke richtlijnen ontwikkelen.

Voor beleid

Ook beleidsmakers hebben een rol. Leraren moeten betrokken worden bij beslissingen rond AI in onderwijs en er zijn voldoende middelen nodig om deze technologische transitie mogelijk te maken.

Tot slot: ChatGPT maakt lessen sneller, maar niet beter zonder de leraar

Deze masterproef laat zien dat toekomstige leerkrachten niet vervallen in doemdenken rond artificiële intelligentie. Ze erkennen duidelijk de mogelijkheden van AI voor inspiratie, structuur en tijdswinst.

Tegelijk zien ze een fundamentele beperking: goed onderwijs draait niet alleen om inhoud, maar ook om menselijk contact, empathie, professionele afwegingen en pedagogische expertise.

Misschien vat één inzicht uit de studie alles samen: AI kan een lesvoorbereiding genereren, maar het is nog steeds de leerkracht die er een betekenisvolle les van maakt.

Meer weten?

Wil je de volledige analyse en onderzoeksresultaten raadplegen?

👉 Lees dan de masterproef “De kracht van Artificiële Intelligentie: revolutionaire lesvoorbereiding voor de toekomst?” van Ine Thys. De studie biedt een interessante inkijk in hoe toekomstige leerkrachten de rol van AI beoordelen in een van hun belangrijkste professionele taken: het ontwerpen van kwaliteitsvolle lessen.