Sturen naar zelfsturing

Leestijd: 4 minuten

Hoe help je leerlingen verantwoordelijkheid nemen voor hun leerproces én wat loopt er in de praktijk nog in de weg? Deze masterproef onderzocht welke strategieën leerkrachten inzetten om zelfregulerend leren (ZRL) te bevorderen en welke uitdagingen zij daarbij ervaren in het secundair onderwijs. Het resultaat: een helder overzicht van aanpakken die werken en van wat scholen nodig hebben om ze duurzaam te laten landen.

Wat verstaan leerkrachten onder ZRL?

Zelfregulerend leren gaat over doelen stellen, plannen, monitoren, bijsturen en reflecteren. In de klaspraktijk vertaalt zich dat naar korte instructie gevolgd door zelfstandig verwerken, inzet van (digitale) hulpmiddelen en gerichte feedback die het leerproces zichtbaar maakt.

Wat doen leerkrachten vandaag?

Uit de interviews kwamen verschillende strategieën naar voren die gegroepeerd kunnen worden in vijf samenhangende clusters. Deze sluiten aan bij het cyclische model van Zimmerman (voorbereiden – uitvoeren – reflecteren).

1. Begeleiden van zelfgeloof, doelen en verwachtingen
• Autonomie stimuleren en zelfstandig/aan eigen tempo laten werken (bv. drie‑sporenmodel).
• Doelen zichtbaar maken (feed‑up), scaffolds aanbieden (instructiekaarten, voorbeelden) en motivatie versterken.
2. Leerstof betekenis geven en in context brengen
• Aansluiten bij leefwereld en actualiteit, opdrachten met concrete toepassingen en casussen.
3. Leerstof structureren en overzicht bieden
• Mindmaps, schema’s, sjablonen en inhoudstabellen om verbanden en kernstructuren zichtbaar te maken.
4. Reflectie en inzicht bevorderen
• Reflectieve dialogen, open/kritische vragen, reflectietools (exit‑cards, zelfevaluaties), en feedforward als stap naar volgende acties.
5. Formatieve feedback voorzien
• Procesgerichte feedback, peerfeedback en remediëring (herwerken, extra oefenkansen) om vooruitgang te sturen.

In de praktijk worden deze strategieën vaak intuïtief toegepast; leerkrachten benoemen een behoefte aan verdere professionalisering om ZRL consistenter en doelgerichter te implementeren.

Waar loopt het vast?

• Klasgrootte en beperkte ruimte bemoeilijken individuele opvolging en rustig zelfstandig werk.
• Taalbarrière (schooltaal Nederlands vs. thuistaal) en grote niveauverschillen vragen extra sturing.
• Tijdsdruk/werkdruk en gebrek aan schoolbrede ondersteuning of visie remmen implementatie.
• Motivatie: leerlingen hechten sterk aan punten; zonder cijfer daalt soms de betrokkenheid.

Hoe verhoudt dit zich tot de theorie?

De clusters sluiten aan bij Zimmermans cyclische fasemodel (voorbereiding – uitvoering – reflectie) en de zelfdeterminatietheorie die stelt dat autonomie en procesgerichte feedback motivatie versterken. Tegelijk wijst de studie op een kloof tussen theorie en praktijk: sommige effectieve elementen (bv. expliciete feedforward) worden minder genoemd, terwijl remediëring in de praktijk een prominente plaats krijgt.

Wat betekent dit voor jouw school?

• Zet ZRL expliciet in de visie en leg kaders vast (eenduidige taal, verwachtingen, rol van feedback en reflectie).
• Investeer in professionalisering rond ZRL (zowel theorie als praktische vertaling in lessen).
• Schep randvoorwaarden: haalbare klasgroepen, voldoende werkruimte, minder planlast waar mogelijk.
• Maak strategieën zichtbaar in lerarenteams: doelen en feed‑up, scaffolds, structurerende tools, reflectieformats, peerfeedback.

Meer lezen?

Deze masterproef biedt een compact overzicht van 16 strategieën in 5 clusters, gekoppeld aan concrete knelpunten en implicaties voor beleid en praktijk. Handig voor wie ZRL wil verankeren in dagelijkse lespraktijk.

Download de volledige masterproef: Sturen naar zelfsturing: een kwalitatief onderzoek naar strategieën en uitdagingen (Inga Jüngst & Samuel Pye, 2024‑2025).