Kan sport kwetsbare jongeren sterker maken?

Leestijd: ± 6 minuten

Sport wordt vaak voorgesteld als een krachtig middel om jongeren kansen te geven. Via sport zouden ze leren samenwerken, communiceren, verantwoordelijkheid opnemen en sterker in hun schoenen staan. Maar ervaren jongeren dat zelf ook zo?

In zijn masterproef onderzocht Thomas Waterschoot hoe maatschappelijk kwetsbare jongeren sociale sportprojecten beleven die ondersteund worden door het Nike Community Impact Fund. Daaruit komt een genuanceerd beeld naar voren. De jongeren zijn vooral positief over de ontmoetingen, de veilige sfeer en de zinvolle vrijetijdsbesteding. Dat ze dankzij sport ook belangrijke levensvaardigheden leren, blijkt veel minder vanzelfsprekend. 

Meer dan alleen sporten

Voor het onderzoek werden dertien jongeren geïnterviewd die deelnamen aan drie verschillende sportprojecten in Vlaanderen. Die projecten richtten zich op jongeren in een maatschappelijk kwetsbare situatie en wilden via sport bijdragen aan hun persoonlijke ontwikkeling.

De centrale vraag was eenvoudig: wat halen jongeren eigenlijk uit zulke projecten? 

Het sociale aspect staat op één

Wat de jongeren het meest waarderen, blijkt niet zozeer de sport zelf te zijn.

Voor veel deelnemers is het project in de eerste plaats een plek waar ze andere jongeren kunnen ontmoeten, plezier maken en zich verbonden voelen met anderen. Ze spreken over vriendschappen, kameraadschap en elkaar ondersteunen.

Sport vormt daarbij vaak het middel, niet het doel.

De jongeren waarderen vooral dat ze:

• samen kunnen zijn;
• nieuwe mensen leren kennen;
• zich ergens thuis voelen;
• even niet alleen zijn.

Die sociale verbondenheid kwam in alle onderzochte projecten sterk naar voren.

Een veilige plek om jezelf te zijn

Naast de sociale contacten blijkt ook de sfeer belangrijk. Veel jongeren beschrijven de projecten als een plek waar ze zichzelf kunnen zijn, waar ze niet beoordeeld worden en waar ze hun problemen even kunnen vergeten. Sommigen spreken letterlijk over een "safe spot" waar ze tot rust komen.

Voor jongeren die vaak met moeilijke omstandigheden geconfronteerd worden, is dat geen detail.

De projecten bieden volgens hen:

• veiligheid;
• rust;
• vertrouwen;
• ruimte om fouten te maken;
• ondersteuning van begeleiders.
  

Juist die elementen blijken een grote meerwaarde te hebben.

Sport vult soms een leegte op

Ook het vrijetijdsaspect speelt een belangrijke rol. Sommige jongeren geven aan dat er in hun buurt weinig activiteiten zijn. Anderen botsen op financiële of praktische drempels om deel te nemen aan sportclubs. De projecten bieden een laagdrempelig alternatief.

Voor een aantal deelnemers gaat het zelfs verder dan hun eigen plezier. Ze hopen dat toekomstige generaties jongeren in hun buurt dankzij zulke initiatieven meer kansen krijgen dan zij zelf hadden.

Maar leren jongeren er ook levensvaardigheden?

Dat is precies waar het onderzoek een verrassende vaststelling doet. Hoewel veel sportprojecten expliciet de ambitie hebben om jongeren vaardigheden zoals samenwerken, communiceren of zelfcontrole aan te leren, benoemen de jongeren dat zelf nauwelijks.

Van de dertien geïnterviewde jongeren gaven slechts vier aan dat ze dankzij het project iets geleerd hadden dat hen ook buiten de sportcontext kon helpen.

Het ging dan bijvoorbeeld om:

• beter communiceren;
• conflicten oplossen;
• meer zelfvertrouwen;
• anderen aanmoedigen;
• meer zelfbeheersing.

Maar zelfs bij die  jongeren was niet altijd duidelijk of die vaardigheden ook echt buiten het project gebruikt werden. En dat is net een belangrijk kenmerk van wat onderzoekers "life skills" noemen.

Vaardigheden leer je niet vanzelf

Een belangrijke conclusie van de studie is dat sport op zichzelf waarschijnlijk niet volstaat om levensvaardigheden aan te leren.

De jongeren die het meest expliciet aangaven iets geleerd te hebben, namen deel aan een traject waarin die vaardigheden ook bewust werden besproken en ingeoefend.

Dat sluit aan bij een bredere boodschap uit de literatuur: vaardigheden ontstaan niet automatisch omdat jongeren sporten. Ze moeten expliciet aangeleerd, geoefend en begeleid worden.

Of zoals de onderzoeker samenvat: een positieve sfeer alleen is belangrijk, maar niet altijd voldoende.

Wat maakt een project succesvol?

Hoewel het bewijs voor het aanleren van levensvaardigheden beperkt bleef, identificeert het onderzoek wel enkele factoren die belangrijk lijken.

Jongeren leren gemakkelijker wanneer er sprake is van:

• een warm en veilig klimaat;
• positieve relaties met begeleiders;
• sterke banden met andere deelnemers;
• kansen om verantwoordelijkheid op te nemen;
• activiteiten waarin bewust wordt gewerkt rond vaardigheden.
  

Vooral de rol van begeleiders springt eruit. Veel jongeren beschouwen hen niet alleen als trainers, maar ook als vertrouwenspersonen die hen ondersteunen wanneer het nodig is.

Wat kunnen organisaties hieruit meenemen?

De studie pleit niet tegen sportprojecten. Integendeel. De onderzochte projecten worden door de jongeren als waardevol ervaren. Ze zorgen voor ontmoeting, verbondenheid en een positieve invulling van de vrije tijd.

Maar als organisaties via sport ook levensvaardigheden willen ontwikkelen, dan vraagt dat meer dan alleen een sportaanbod. Het vraagt bewuste keuzes, gerichte begeleiding en duidelijke leerdoelen.

Meer weten?

Wil je meer weten over de ervaringen van de jongeren, de rol van sport in hun ontwikkeling en de uitdagingen van sportprojecten voor maatschappelijk kwetsbare jongeren?

👉 Lees dan de masterproef “Wie sport, die leert? De beleving van maatschappelijk kwetsbare jongeren en hun perceptie op het leren van life skills na deelname aan een sport-for-development-programma gesteund door het Nike Community Impact Fund” van Thomas Waterschoot. De studie biedt een interessante inkijk in wat jongeren zelf als waardevol ervaren en plaatst tegelijk kritische kanttekeningen bij de vaak gehoorde overtuiging dat sport automatisch leidt tot persoonlijke groei.